اندازه و شکل ذرات
قطر ایده آل برای پراکندگی نور در فصل مشترک تقریباً برابر با طول موج نور تابیده به ذره است. قطر بهینه ذره تقریباً برابر طول موج نور در هواست که حدوداً 2/0 تا 4/0 میکرومتر است. ذرات ریزتر از این اندازه قدرت پراکندگی نور را از دست می دهند.در بالاتر از مقدار یاد شده در وزن معینی از رنگدانه تعداد فصول مشترک کاهش می یابد و قدرت پوشانندگی رنگدانه شفاف کم می شود. قطر ذرات رنگدانه ها از 1/0 میکرومتر (برای دوده) تا حدود 50 میکرومتر (برای برخی رنگدانه یارها) تغییر می کند. هیچ رنگدانه ای وجود ندارد که اندازه ذرات کاملاً یکسانی داشته باشد. به جای یک اندازه مشخص مخلوطی از ذرات با قطر متوسط را در نظر می گیریم.
مهمترین بخش یک ذره رنگدانه سطح آن است. مساحت سطح با مقدار جذب روغن مشخص می شود.میزان جذب روغن یک رنگدانه عبارت از حداقل وزن روغن بزرگ خام بر حسب گرم که برای تبدیل 100 گرم رنگدانه به خمیر لازم است. روغن به آهستگی به رنگدانه اضافه می شود. افزایش بیشتر روغن موجب پر شدن فضای میان ذرات شده و مخلوط به یک خمیر تبدیل می شود. زیرا، ذرات می توانند آزادانه روی یکدیگر بلغزند و این در نتیجه عمل روان سازی روغن است. رنگدانه ها از نظر مقدار جذب روغن برای تبدیل به خمیر قابل استفاده با یکدیگر متفاوتند. گروههای شیمیایی که در سطح رنگدانه هستند با گروههای شیمیایی روغن در تماس قرار می گیرند. گروههای موجود در سطح تعیین کننده آن است که آیا جاذبه ای میان رنگدانه با مولکولهای روغن وجود دارد( به عبارتی آیا رنگدانه به راحتی تر می شود) و آیا بین رنگدانه و بخشی از روغن جاذبه ویژه ای به وجود آمده است. مورد اخیر ممکن است مطلوب نباشد زیرا مولکولهایی که به سطح می چسبند آزادانه حرکت نمی کننند و قادر به اعمال اثر خود در روغن نیستند. اگر این مولکولها مربوط به افزودنی رنگ باشند باید از آن افزودنی مقادیر کمی استفاده شود.

رنگدانه ای با مساحت سطح بسیار زیاد می تواند افزودنی را به طور کامل جذب کند و به طور غیر موثری آن را پس دهد. اگر گروههای موجود در سطح رنگدانه یکدیگر را به شدت بربایند، ذرات رنگدانه به خوشه ای شدن، مقاومت در برابر تر شدن و پراکنش تمایل نشان می دهند و ساختار بسیار سستی از آنها در رنگ ایجاد می شود که بر خواص کاربردی رنگ اثر می گذارد.این پدیده لخته شدن نامیده می شود. اگر ماهیت شیمیایی رنگدانه شناخته شده نباشد، قاعده کلی این است که هر چه مساحت سطح بزرگتر باشد، سطح رنگدانه فعال تر است. ذرات رنگدانه ممکن است کروی، معکبی، گره ای (شکل بی قاعده تصادفی)، سوزنی یا میله مانند یا لایه ای (صفحه ای) باشند. از آنجا که شکل ذره روی فشردگی رنگدانه اثر می گذارد، بنابراین، روی قدرت پوشش دهی رنگدانه اثر می گذارد. ذرات میله ای شکل شبیه تیر آهن در بتن موجب تقویت لایه ها می شود.از آنجا که سطوح زبر چسبندگی پوشش بعدی را آسان می کند، استفاده از این نوع رنگدانه در لایه زیری مفید است. ذرات صفحه ای تمایل دارند شبیه کاشی های سقف با یکدیگر همپوشانی کنند. این عمل نفوذ آب به داخل لایه را بسیار مشکل می کند، آلومینیم و میکا چنین شکلی دارند.

چگالی
چگالی هر ماده عبارت از وزن آن بر حسب گرم تقسیم بر حجم خالص ماده بر حسب میلی لیتر است( به استثنای حجم اشغال شده در بین ذرات رنگدانه به وسیله هوا) . این مقدار برای تیتانیم دیوکسید سفید برابر 1/4 و برای اکسید سرب سفید6/6 است. یک رنگدانه گران قیمت در صورت کم بودن چگالی آن ممکن است از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد. رنگدانه یارها ارزان هستند و غالباً چگالی کمی دارند. این امر بکارگیری آنها را به مقدار زیاد توجیه می کند. هر چند قدرت پوشانندگی رنگدانه رنگی به اندازه کافی قوی باشد.